“Dikkat edilirse, çok çeşitli kişileriz. Her kuşaktan, her anlayıştan insan var aramızda. Ama bir Maliye Müfettişi tipi de var. Dışımızda olanlara ve hele benzerlerimize hiç benzemiyoruz. Bizi biz eden de işte o benzemezlikte. Başkalarına karşı benzemezliğimiz içinde biz birbirimize çok benziyoruz. Kendi aramızdaki tek tek benzemezlikler de çeşitlilik, zenginlik olarak ortaya çıkıyor.” Cemal Süreya

DÜNYA TEFTİŞ KURULU ÖRNEKLERİ

1.KITA AVRUPASI SİSTEMİ
-FRANSA
-İTALYA
-İSPANYA
-PORTEKİZ
-BELÇİKA
-YUNANİSTAN
2.ANGLO-SAKSON SİSTEMİ
-ABD
-İNGİLTERE
 
I-KITA AVRUPASI MODELİ ÖRNEKLERİ
 
 
1.FRANSA
Türkiye’nin idari sistem olarak örgütlenmesinde esas aldığı Kıta Avrupa’sı ülkelerinden Fransa’da denetim, bakanlıklar bünyesinde bulunan teftiş kurulları tarafından yapılmaktadır.
Bakanlıklar bünyesindeki Teftiş Kurullarından sadece üçü “bakanlıklar arası” çalışma yetkisine haizdir. Bunlar Maliye Müfettişliği (İGF-İnspection Générale des Finances), Sosyal İşler Genel Müfettişliği (İGAS- İnspection Générale des Affaires Sociales) ve İçişleri Bakanlığı İdari Müfettişliği’dir (İGA- İnspection Générale d’administration). Yani tüm bakanlar, bu üç kurula başvurabilir ve görev çağrısı yapabilir.
Fransa Maliye Teftiş Kurulu, 1816 yılından beri faaliyet göstermekte olup oldukça geniş yetkilerle doğrudan bakana bağlı olarak çalışmaktadır.
Kurulun temel insan kaynağını Fransa’nın en prestijli okullarından biri olan Ulusal Yönetim Okulu (ENA-l’Ecole National d’Administration) mezunları oluşturmaktadır. Halihazırda Kurulun 260 civarında üyesi yani Genel Maliye Müfettişi ve Maliye Müfettişi bulunmaktadır. Müfettişlerin görev ve yetkileri, en son 4 Ekim 2006 tarihli Kararname ile genişletilerek yeniden düzenlenmiş, kamu kaynağı kullanan tüm organizasyon ve kurumlar teftiş kapsamına alınmıştır.
Kurul, teftiş, soruşturma ve incelemeler yapmaya yetkilidir. Bu çerçevede, devletin gelir ve giderlerinin teftişini yapar, bunların etkin idaresini denetler, yönetimin modernleştirilmesi için gerekli çalışmalarda bulunur. 1831 yılında Kurul’un ilk görev tanımlaması bu şekilde yapılmış olup, günümüze kadar fazla değişmeden korunmuştur. Diğer bir deyişle Kurul, idari, ekonomik ve mali alanda; genel kontrol (générale de controle), teftiş (audit), inceleme (étude), danışmanlık (conseil) ve değerlendirme (évaluation) faaliyetinde bulunur.
Kurul, 1997 yılı sonrasında, kamu idarelerinin karşılaştığı uluslararası nitelik taşıyan problemlerin çözümüne giderek daha fazla oranda yönelmeye başlamıştır. Bu çerçevede diğer ülkelerin kamu yönetimi alanında gerçekleştirdikleri iyi uygulama örneklerinin (best practices/meilleurs pratiques) öğrenilmesi, değerlendirilmesi ve “benchmark” oluşturulması çalışmaları yapılmaktadır.
Kurul, son yıllarda ayrıca uluslar arası mali kuruluşlarla da düzenli bir şekilde işbirliğine başlamıştır. Bu çerçevede raporlar hazırlamakta olup, Fransa ve dünya kamuoyuna sunmaktadır. Bu raporlardan en ilginci; kalkınmakta olan fakir ülkelerin finansmanına katkıda bulunmak amacıyla başta uçak biletleri olmak üzere bazı alanlardan gelir elde edilmesi yani bir nevi “uluslar arası bir verginin yürürlüğe konulması” önerisi olmuştur.
Ayrıca, kamu kaynaklarının kötüye kullanımını engellemek üzere her bakanlıkta Teftiş Kurulları olup, ortak bir Kamu Harcamaları Komitesi de bulunmaktadır.
Diğer taraftan, parlamento adına kamu harcamalarının en üst hesap mahkemesi olarak denetimini yapan, merkezde ve bölgelerde örgütlenmiş Sayıştay bulunmaktadır.
  
2.İTALYA
Avrupa ülkeleri arasında yolsuzluklarla mücadele konusunda deneyim sahibi olan İtalya’da mali denetim, 1939 yılında kurulan Ekonomi ve Maliye Bakanlığı’na hiyerarşik örgütlenme dışındabağlı olarak kurulmuş olan Kamu Mali Teftiş Birimi (Servizi Ispettitivi di Finanza Pubblica–S.I.F.P) tarafından yapılmaktadır.
Temel görevi teftiş, inceleme ve yasalara uygunluk denetimi yapmak olan bu birim, kurumlar arasında merkezi bir denetim koordinasyon görevi yürütmektedir.
Mali konularda bakanlıklar arası görev yapan bu birim, konular (bakanlıkların görev alanları) ve bölgeler itibariyle örgütlenmiştir. 148 teftiş ve denetim görevlisinden oluşan Mali Teftiş Birimi görevlilerinin 62’si mali ve idari teftiş, 86’sı rutin teftiş ve denetim yapmaktadır. Birim Başkanı yıllık denetim programlarını hazırlamak, koordinatör Müfettiş ise merkez ve taşradaki Maliye Bakanlığı birimleriyle işbirliği içinde teftiş ve inceleme konularını belirlemekle görevlidirler.
Kamu Mali Denetim Birimi dışında her kurum ve kuruluşun idari teftiş ve soruşturmalarını yürüten İç Yönetim Müfettişleri (Ispettoriati di amministrazione Interna) bulunmaktadır. İç Yönetim Müfettişleri her bakanlık veya kuruluşta hiyerarşik yapı içinde farklı birimler şeklinde görev yapmakta, disiplin veya cezai fiil ve işlemleri tespit amacı taşıyan idari soruşturma yapmakla görevli kişilerdir.
Bunların dışında, parlamento adına soruşturma ve inceleme yapmakla görevli Savcılık (Autorita Giudiziaria), bir hesap mahkemesi olarak Sayıştay (Corte di Conti) bulunmaktadır.
 
3.İSPANYA
Ekonomik yapı olarak Türkiye’ye benzer özellikler taşıyan İspanyada Ekonomi ve Maliye Bakanlığı içinde örgütlenmiş olan Kamu Kurumlar Arası Yönetim Birimi (Intervencion General de la Administracion del Estado) merkezi hükümetin bütün mali işlemlerini denetlemekle yetkili kılınmıştır.
Mali denetim dışında Kamu Yönetimi Bakanlığı içinde her bakanlığın teftiş, denetim ve inceleme programlarını hazırlayan Kamu Yönetimi Genel Teftiş Kurumu(Inspeccion General de la Administraccion del Estato) bulunmaktadır.
 
4.PORTEKİZ
            Kamu İdaresi ve Maliye Bakanlığı (MFAP-Ministry of Finance and Public Administration) bünyesinde direkt olarak yer alan 13 birimden birini Maliye Teftiş Heyeti (The General Inspectorate of Finace) oluşturmaktadır. Kurulun temel görevi, devletin mali idaresini kontrol etmek olup, bu kontrol bütçe, ekonomi, mali ve devlet malları alanlarını kapsamaktadır. Kurul kanunlara uygunluk (legality), düzenlilik (regularity) ve mali sistemin iyileştirilmesine yönelik denetim yapmakta olup, bakanlığa ihtisaslaşmış teknik destek sunmaktadır.
            Müfettişler görevlerini yaparken stratejik yaklaşım uygularlar, tüm hiyerarşik seviyelerde ve her olay incelemesinde özdeğerler seti çerçevesinde çalışırlar. Devletin mali idaresinin çok üst düzeyde kontrol birimi olarak görev yapan müfettişlerin temel amacı, kamu yönetimine yeni değerler katmaktır.
Doğrudan Maliye Bakanına bağlı olarak çalışan Maliye Müfettişlerinin 2006 yılı sonu itibariyle sayısı 214’dür.
 
5.BELÇİKA
            Maliye müfettişleri, 1998 yılında federatif şekilde yeniden yapılandırılan bir organizasyon yapısı içerisinde, geniş anlamda kamu harcamaları hakkında görüş belirtmek ve bunlar üzerinde denetim yapmak görevini ifa etmektedir. Teftiş heyeti, harcama sonrası denetim yanında, bütçe uygulamalarında harcama öncesi denetim ile ilgili olarak da görev üstlenir. Sayıştay da harcamaların denetiminde görev üstlenmekle birlikte, teşkilat yapısı bakımından bu ikisi farklılık gösterirler. Sayıştay yasamaya bağlı olarak çalışan bir denetim birimidir. Maliye Teftiş Kurulu ise idare adına üst düzey denetim yapar ve ona danışmanlık görevi ifa eder.
            Maliye müfettişleri, yine görev alanları dahilinde Hükümet veya herhangi bir bakan tarafından talep edilen hususları araştırır, bütçe ve mali yönü olan konularda resen veya ilgililerin talebi üzerine görüş açıklar. İdarelerin etkinlik ve verimliliğinin artırılmasına yönelik de çalışmalar yaparak, ilgili bakana idaresi altındaki bakanlığın performansının artırılması bakımından yardım ederler. Müfettişlere Federal veya federe devletlerin Hükümetleri veya bütçeden sorumlu bakanları tarafından özel görevler verilebilir.
            28.04.1998 tarihli Kraliyet Kararıyla, teftiş heyetinin federatif devlet yapısındaki yeri ve çalışma usulleri yeniden belirlenmiş ve federe devlet hükümetlerinin teftiş heyeti yönetimiyle ilişkileri, müfettişlerin federe devletlerde görevlendirilme esaslarıyla ilgili düzenlemeler getirilmiştir.
            Kurul bünyesinde 2002 yılı sonu itibariyle 61 müfettiş çalışmakta olup bunların 30 kadarı federatif ve federal devlet idarelerinde görev almışlardır. İdari ilişkiler bakımından müfettişler, kontrolleri artındaki birimlerin genel müdür statüsü ve üzerindeki üst düzey idarecileriyle eşdeğer konumda bulunurlar. 
 
6.YUNANİSTAN
            1981 yılından bu yana Avrupa Birliği üyesi olan Yunanistan’ın denetim sistemi yapı olarak Türkiye uygulamasıyla benzer nitelikler taşımaktadır.  
            1995 yılında “Maliye Bakanlığının Yeniden Yapılandırılması ve Diğer Düzenlemeler” konusunda kabul edilen 2343 sayılı yasa ile “Maliye Teftiş Kurulu” (Body of Financial Inspection) oluşturulmuştur. Bu kurul kamu kurum ve kuruluşları ile yerel yönetimlerin mali işlemleri ve hukuki yapılarını doğrudan veya dolaylı olarak teftiş ve incelemekle görevlidir.
            Ayrıca, Parlamento adına kamu kurum ve kuruluşlarının gelir ve gider hesaplarının denetimini yapan ve rapor sunan Sayıştay bulunmaktadır.
 
 
 
 II-ANGLO-SAKSON MODELİ ÖRNEKLERİ
 
1.ABD
Amerikan Denetim modeli Anglo-Sakson sistemin temsilcisi olan İngiltere’den alınarak 1978 yılına kadar yalın haliyle uygulanmıştır. Bu sistem federal, eyalet ve yerel yönetim birimlerinde birim başkanlarına bağlı olarak çalışan iç denetçiler ile federal ve eyalet düzeyinde örgütlenmiş Sayıştay birimlerinden oluşmaktaydı.
Ancak sistemin yolsuzluk ve usulsüzlükleri önlemede yeterli derecede etkili olamaması nedeniyle, Anglo-Sakson sistemdeki zayıflıkları önlemek amacıyla Kıta Avrupa’sı denetim modellerinde bulunan teftiş kurulları oluşturulmaya başlanmıştır. Bu kurullar bakanlıklar ve önemli federal birimlerde oluşturulmuştur.
ABD’de ilk Maliye Teftiş Birimi, 1978 yılında bizdeki Maliye Bakanlığı ile Hazine Müsteşarlığı’nın fonksiyonlarını ifa eden Hazine Bakanlığı (Department of Treasury) bünyesinde kurulmuştur. 1998 yılına gelindiğinde yine Hazine/Maliye Bakanlığı bünyesinde Vergi Yönetimini denetleyecek ikinci bir Mali Teftiş Birimi kurulmuştur. Bu tarihten önce IRS (İç Gelir İdaresi)’in denetimi, IRS bünyesinde bulunan İç Denetim birimi tarafından yürütülmekteydi. Ancak ABD Kongresi tarafından yapılan araştırma sonucunda bu birimin denetim işlevini yeterince bağımsız bir şekilde yerine getiremediği tespit edildiğinden, idarenin denetiminin kendi (İç Gelir İdaresi) bünyesinden alınarak Bakanlık (Hazine Bakanlığı) bünyesine taşınmasına karar verilmiştir.
1978 yılında çıkarılan Genel Müfettişler Yasası 1998 yılında değiştirilerek 14 Bakanlık ve 43 federal kuruluş olmak üzere toplam 57 kurumda teftiş kurulları oluşturulmuştur. 2002 yılı itibariyle, 57 birimde görev yapan genel müfettiş sayısı 11.476 olup (bugün 64 kurumda 12.000 müfettiş görev yapmaktadır), bu kurulların yıllık bütçesi 1.6 milyar dolardır. Yalnızca Hazine Bakanlığı bünyesinde 282 genel müfettiş (inspector general) görev yapmaktadır.
6 Kasım 2003 tarihinde parlamentodaki iki parti tarafından getirilen “Devletin Hesap Verebilirliğini Arttırma Yasa Tasarısı” ile Müfettişlerin görevden alınmalarını zorlaştıran, teftiş kurullarına daha fazla kaynak aktaran, profesyonelliği garanti altına alan ve raporların bir örneğinin doğrudan Kongreye gönderilmesini sağlayan bir düzenleme getirilmiştir.
57 Kuruldan önemli olan 29 adet teftiş kurulunun başkanları (general inspector)    Devlet Başkanı tarafından Senatonun izniyle atanmaktadır. Söz konusu 29 Bakanlık Teftiş Kurulunda çalışan müfettiş sayısı 10.429 ve bütçeleri toplamı yaklaşık 1,5 Milyar $’dır (2002 yılı bütçe rakamlarına göre).
Diğer 28 teftiş kurulu ise bakanlıklar ve genel devletin dışında kalan kamusal birimler (posta ofisi, devlet basımevi, federal ticaret komisyonu v.b. gibi) bünyesinde yer almaktadır. 28 Yan Kuruluş Teftiş Kurullarında çalışan müfettiş sayısı 1.042 kişidir. Bunların bütçeleri toplamı ise yaklaşık 160 Milyon $’dır. 
 ABD Teftiş Kurullarının Görevleri Ve Çalışma Usulü (1):
Amerikan kamu yönetiminde teftiş kurullarına temel olarak üç fonksiyon yüklenmiştir:
1-    Denetim (mali ve performans) ve soruşturma görevini yürütme ve yönlendirme,
2-    Ekonomiklik, verimlilik ve etkinlik ilkelerinin geliştirilmesi amacıyla politika önerme, koordinasyonu sağlama ve liderlik yapma,
3-    Denetledikleri birimdeki sahtekârlık ve suiistimalleri belirleme.
Bu çalışmalar sonucu düzenlenen raporlar dışında Teftiş Kurulları, 6 aylık çalışmalarını özetleyen faaliyet raporlarını düzenleyerek kongreye iletilmek üzere bağlı oldukları bakana sunarlar.
Müfettişler bu çalışmalarını yürütürken gerek bakanın gerekse hiyerarşik yapıda bir üstte bulunan amirin herhangi bir soruşturma ya da denetimin başlatılmasını, yürütülmesini ve sonuçlandırılmasını engelleyemeyeceği ve yasaklayamayacağı Genel Müfettişlik yasasında açıkça belirtilmiştir. Atama usulleri yanında bu yasal güvencenin de sağlanmış olması müfettişlerin bağımsızlığını pekiştirmiştir.
 
2.İNGİLTERE
Anglo-Sakson sistemin kurucusu İngiltere’de de teftiş Kurulları bulunmaktadır. Ülke örneklerine ilişkin bir çalışmada* İngiltere için yapılan alıntı ve değerlendirmeler, teftiş kurullarının bu ülkedeki hızlı gelişimine ve verilen öneme ışık tutucu mahiyettedir:
“İngiltere’de Kamu Reformu çalışmaları ve vatandaşa odaklı hizmet anlayışı çerçevesinde son yıllarda teftiş fonksiyonundan daha fazla yararlanması ve bu fonksiyonun daha etkili hale getirilmesi yönündeki çabalar yoğunlaşmıştır… İngiltere Kamu Hizmetleri Reform Ofisi’nin “Hükümetin Kamu Hizmetleri Teftiş Politikası” başlıklı dokümanında; “Kamu parasının ve kamu hizmetleri sunumunun özel hesap verme sorumluluk biçimleri ve standartları bulunmaktadır. Teftiş mekanizması kamu hizmetlerinin geliştirilmesine önemli ölçüde katkı sağlar ve kamu kaynaklarının sevk ve idaresi hususunda güvence verir” denilmekte ve İngiltere Hükümeti’nin “bu politika belgesiyle, halka güvence verilmesinde ve kamu hizmetlerinin gelişimine destek sağlanmasında kullanıcı odaklı ve etkinlik hedefli bir teftişe duyduğu güveni” açıkladığı vurgulanmaktadır… Bu Politika Belgesinde; çok önemli bir vurgu yapılarak “müfettişler, güvence sağlamanın ayrılmaz bir parçası olarak kamuoyuna rapor sunmalıdırlar” denilmektedir.”
Bu teftiş kurulları aşağıda sıralanmıştır:
1-    Her Majesty’s Inspectorate of Court Administration
2-    Her Majesty’s Inspectorate of the Crown Prosecution
3-    Her Majesty’s Inspectorate of Constabulary
4-    Her Majesty’s Inspectorate of Education
5-    Her Majesty’s Inspectorate of Pollution
6-    Her Majesty’s Inspectorate of Prisons
7-    Her Majesty’s Inspectorate of Probation
8-    Her Majesty’s Courts’ Service Inspectorate
9-    Her Majesty’s Fire Service Inspectorate
10- Adult Learning Inspectorate
11- Audit Commission Inspection Service
12- Benefit Fraud Inspectorate
13- Social Services Inspectorate
 
*Tesev Denetim Çalıştayı, Ankara Hilton, 12.05.2004, Sayıştay Uzman Denetçisi Sacit YÖRÜKLER, “Başka Ülke Örnekleri Temelinde Kontrol, Denetim, Teftiş ve Soruşturma: Kavramsal Bir Çerçeve”
 
 (1) ABD GENEL MÜFETTİŞLİK OFİSİ TEFTİŞ, SORUŞTURMA ve İNCELEME STANDARTLARI
Teftiş, inceleme ve soruşturma konusunda uluslararası standartlar temel olarak bu konularda görev yapacak kişilerin meslekle ilgili taşıması gereken nitelikler (genel) ile teftiş, inceleme ve soruşturma görevin yapılması sürecine (kalite) ilişkin ilkeler belirlemektedir. A.B.D.’nin Genel Müfettişlik Ofisinin hazırladığı bu standartlar aşağıda belirtilmiştir.
A- GENEL STANDARTLAR
1-Mesleğe giriş için aranan nitelikler: Eğitim, deneyim, karakter, fiziki kapasite, yaş gibi özellikleri bakımından uygun olması,
Öte yandan, mesleğe girişten sonra teftiş, soruşturma ve inceleme için gerekli bilgi, beceri ve yeterliliğin sağlanması; mevzuat, teknikler, uygulama ilkeleri ile bunları kullanabilme yeteneğinin kazanılması. 
2- Bağımsızlık; teftiş, soruşturma ve inceleme yapacak kişilerin kurumsal olarak bağımsız olma ve bu bağımsızlığı çalışmaları süresince devam ettirebilmesidir.
3- Profesyonellik; teftiş, inceleme ve soruşturmaların yürütülmesi ve raporların hazırlanmasında asgari bir mesleki yeterliliği ifade etmektedir. Profesyonellik soruşturmaların başından sonuna kadar görevli kişinin hem en ince ayrıntıyı dikkate alan eksiksiz bir çalışma yapabilmesi hem de raporun bütün mevzuat ve kuralları kapsayan bütüncül bir çalışma olmasını ifade etmektedir. Bu çalışmalarda özel yöntem ve tekniklerin kullanılmasını, soruşturmacının tarafsız bir gözle gerçekleri saptamasını, teftiş, inceleme ve soruşturma ögelerini nesnel bir şekilde toplaması ve değerlendirmesi ile soruşturmanın zamanında, eksiksiz olarak yerine getirilmesini ifade eder.
B- KALİTE STANDARTLARI
Kalite standartları işin nasıl yapılacağına ilişkin kural ve ilkeleri ifade etmektedir. Bunlar teftiş, inceleme ve soruşturmanın planlanması, uygulanması, raporlaması ve bilgi yönetimi aşamalarına ilişkin prensiplerdir.
1-Planlama; teftiş, inceleme ve soruşturma yapılacak kurum ve kişilerin belirlenmesini takiben yapılacak iş planlamasıdır. Soruşturmacı konuyla ilgili iddiaları, buna ilişkin yasal düzenlemeleri, soruşturmanın gidişatı ve aşamalarını planlamak, soruşturmanın zaman planlamasını yapmak ve raporla ilgili formatı belirlemek ve soruşturma sonucunda düzenlenecek raporla yapılması gereken işlemleri belirlemekle görevlidir.
2-Uygulama; teftiş, inceleme ve soruşturmanın zamanında, etkin, tam ve yasal düzenlemelere uygun olarak yapılmasını ifade etmektedir. Bu ise bilgi kaynakları ile görüşmeyi , kanıt toplamayı, dosya oluşturmayı, toplanan bilgi ve belgelerden yasal sonuçlar çıkarmayı ve yazılan raporun yeniden gözden geçirilip değerlendirilmesini ifade eder.
3- Raporlama; teftiş, inceleme ve soruşturma raporlarının net, tam, öz, mantıksal olarak tutarlı, objektif ve zamanında yazılmasını ifade eder.
4- Bilgi Yönetimi: Toplanan bilgilerin analizi, çapraz kontrolü ve yeniden kullanımı için gereken bilgi sistemini ifade eder. Bu aynı zamanda kurumun başarısını ölçecek ve değerlendirecek istatistikler oluşturma amacını taşır. Kısaca teftiş, inceleme ve soruşturmalarla ilgili kurumsal hafıza yaratmaktır.


-- DÜNYA TEFTİŞ KURULU ÖRNEKLERİ yazısını PDF olarak indir --


Hızlı Okuma Kursu Ankara | Yös Kursu Ankara | Çocuk İngilizce Kursu Ankara